Markaziy bank oltin quymalari nima
O‘zbekiston Markaziy banki 2020 yil noyabridan beri aholiga tijorat banklari orqali o‘lchovli oltin quymalar sotadi va ularni qaytarib sotib oladi. Quymalar 5, 10, 20, 50 va 100 gramm vaznda chiqariladi. Pasporti bor har qanday fuqaro sotib olishi mumkin.
Narxlarni Markaziy bank har kuni belgilaydi. Ular oltinning jahon narxiga (London qimmatbaho metallar bozori assotsiatsiyasi — LBMA fiksingi), so‘mning dollarga nisbatan kursiga va ishlab chiqarish hamda operatsion xarajatlarni qoplaydigan ustamaga bog‘liq. Sotish va qaytarib sotib olish narxlari Markaziy bank saytida e’lon qilinadi.
Mo‘ljal uchun: kun.uz ma’lumotiga ko‘ra, 2026 yil 1 may holatiga 5 grammlik quyma 9 394 000 so‘m turgan. Bugungi narx boshqacha bo‘lishi mumkin — xarid kuni Markaziy bank saytidagi jadvalni ko‘ring.
Qayerdan va qanday sotib olish mumkin
- Dasturda ishtirok etuvchi banklarning filiallarida. 2026 yil bahori ma’lumotlariga ko‘ra, bunday banklar yigirmaga yaqin, sotish nuqtalari esa barcha hududlarda 170 dan ortiq.
- Ayrim banklarning mobil ilovalarida — keyin quymani filialdan olib ketasiz.
- Metall hisobvarag‘i orqali — ba’zi banklarda jismoniy quymasiz, 0,1 grammdan «elektron» oltin sotib olish mumkin.
Filialda tartib oddiy: pasport, vaznni tanlash, to‘lov, quymani asl qadoqda va xarid hujjatlari bilan olish. Qadoqni ochmang va hujjatlarni saqlang — qaytarib sotish shunga bog‘liq.
Qaytarib sotib olish va spred
Markaziy bank quymasini faqat bankka qaytarib sotish mumkin — narxini ham Markaziy bank belgilaydi. Shart — asl qadoq butun va quyma shikastlanmagan bo‘lishi.
Sotish va qaytarib olish narxlari o‘rtasida farq — spred bor. Bu sizning «kirish chiptangiz»: sotib olgan zahotingiz quyma siz uchun to‘lagan narxingizdan arzonroq turadi. Kun.uz hisob-kitobiga ko‘ra, 2026 yil may oyida spred 5 grammlik quyma uchun taxminan 6%, 10 grammlik uchun taxminan 4% bo‘lgan; yirik quymalarda u pastroq.
Misol. Siz 10 grammlik quymani 18 mln so‘mga oldingiz. Spred 4% bo‘lsa, darhol sotsangiz, bank uni taxminan 17,3 mln so‘mga qaytarib oladi. «Nolga» chiqish uchun oltinning so‘mdagi narxi kamida shu 4% ga oshishi kerak. Raqamlar shartli.
Amaliy xulosa: oltin — oylar emas, yillar uchun vosita. Tez-tez sotib olib-sotish pulni spredga sarflaydi.
Saqlash
- Uyda — bepul, lekin o‘g‘irlik, yong‘in va qadoq shikastlanishi xavfi bor.
- Bankdagi seyf katagida — ishonchliroq, ammo ijara pullik va bu yakuniy daromadni kamaytiradi.
- Metall hisobvarag‘i — saqlash muammosi yo‘q, lekin shartlar bankka bog‘liq; shartnomani, jumladan komissiyalar bo‘limini diqqat bilan o‘qing.
Afzallik va kamchiliklar
Afzalliklari:
- so‘m qadrsizlanishidan himoya qiladi: narx dollar va jahon bozoriga bog‘langan;
- tushunarli va jismoniy aktiv;
- sotishning kafolatlangan kanali — bank qaytarib oladi;
- kichik quymadan boshlash mumkin.
Kamchiliklari:
- foiz ham, dividend ham bermaydi — daromad faqat narx o‘zgarishidan;
- oltin narxi o‘zgarib turadi, dollarda ko‘p yillik pasayish davrlari ham bo‘lgan;
- sotib olish va sotishda spred;
- saqlash xarajatlari va xavflari.
Quymaning so‘mdagi narxini nima harakatlantiradi
Narxga bir vaqtning o‘zida ikki omil ta’sir qiladi: oltinning dollardagi jahon narxi va so‘m kursi. Shartli misol: jahon narxi bir yilda o‘zgarmagan, so‘m esa dollarga nisbatan 10% arzonlashgan bo‘lsa, quyma so‘mda taxminan shu 10% ga qimmatlashadi. Aksincha, so‘m mustahkamlansa, dunyoda oltin bir joyda tursa ham, quyma so‘mda arzonlashishi mumkin. Shuning uchun oltin — bir vaqtning o‘zida ham metallga, ham valyutaga tikish, natija esa har qanday bo‘lishi mumkin.
Oltinmi yoki omonatmi
| MB oltin quymasi | So‘mdagi omonat | |
|---|---|---|
| Daromad | Faqat narx o‘zgarishi, kafolatsiz | Shartnomadagi stavka |
| Devalvatsiyadan himoya | Ha | Yo‘q |
| Kafolat | Narx kafolati yo‘q | Jismoniy shaxslar omonati kafolatlangan |
| Kirish va chiqish xarajati | Spred, saqlash | Muddatidan oldin yechsangiz foiz yo‘qoladi |
| Likvidlik | Bank MB narxida qaytarib oladi | Omonat shartlariga bog‘liq |
| Muddat | 3+ yil | 3 oydan |
Gazeta.uz keltirgan Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilda oltin so‘mda yarmidan ko‘proq qimmatlagan va quymalarga talab keskin oshgan. Lekin o‘tgan o‘sish kelajakdagi o‘sishni anglatmaydi: kuchli ko‘tarilishdan keyin oltin uzoq vaqt bir joyda turishi yoki arzonlashishi mumkin. «Hamma olayapti» degani — yomon sabab.
Ko‘pchilik oltindan qanday foydalanadi: asosiy vosita sifatida emas, devalvatsiyadan himoya uchun uzoq muddatli jamg‘armaning kichik qismi sifatida (masalan, 5–15%). Bu tavsiya emas, tushuntirish.
Quymami yoki zargarlik buyumlarimi
Zargarlik buyumlari — oltinga investitsiya emas. Ularning narxiga usta mehnati, dizayn va do‘kon ustamasi kiradi, lombard yoki xaridorga sotganda esa, odatda, lom narxini — shularning barchasi chegirilgan holda olasiz. Markaziy bank quymasi standart probaga, vaznga va rasmiy qaytarib olish narxiga ega, shuning uchun uning qiymatini baholash osonroq.
Qanday sotib olish: qismlarga bo‘lib yoki birdaniga
Oltin ertaga qimmatlashishi yoki arzonlashishini hech kim oldindan ayta olmaydi. Shuning uchun ko‘pchilik qismlarga bo‘lib sotib oladi — masalan, bir necha oyda bir marta 5 yoki 10 grammlik quyma. Shunda o‘rtacha xarid narxi tekislanadi, qaror esa bitta omadli yoki omadsiz kunga bog‘liq bo‘lmaydi.
Bu yondashuvning kamchiligi — kichik quymalarda spred yuqoriroq. Agar 20 yoki 50 grammlik quyma uchun summa yig‘ib bo‘lgan bo‘lsangiz va uni yillar davomida saqlashga tayyor bo‘lsangiz, bitta yirik xarid spred jihatidan arzonroq tushishi mumkin. Xarid kuni MB jadvalida turli vazndagi quymalarning sotish va qaytarib olish narxlarini solishtiring va spredni o‘zingiz hisoblang: (sotish narxi − qaytarib olish narxi) / sotish narxi.
Xarid uchun qisqa ro‘yxat
- Markaziy bank saytida sotish va qaytarib olish narxlarini ko‘ring.
- Kerakli vazndagi quyma bor bank va filialni tanlang (borligini telefon orqali aniqlagan ma’qul).
- Pasportni oling; karta yoki naqd pul bilan to‘lash mumkinligini bankdan aniqlang.
- Qadoq butunligini, vazn va raqam hujjatlarga mosligini tekshiring.
- Chek va hujjatlarni quyma bilan birga saqlang.
- Quymani qayerda saqlashingizni xariddan oldin hal qiling.
Ko‘p uchraydigan xatolar
- Yostiq pulidan oltin olish: shoshilinch sotishda spred yo‘qotiladi.
- Qadoqni ochish yoki hujjatlarni yo‘qotish — qaytarib sotishni qiyinlashtiradi.
- Quymani xususiy shaxslardan «qo‘ldan» yoki «chegirma bilan» olish — soxta bo‘lishi mumkin.
- Kafolatlangan o‘sishni kutish.
Keyingi qadam
ONPUL’dagi investitsiya mahsulotlari va omonatlar bo‘limida oltinni boshqa variantlar bilan solishtiring: hozir omonatlar bo‘yicha qanday stavkalar borligini ko‘ring va jamg‘armangizning qancha qismi haqiqatan oltinda bo‘lishi kerakligini o‘zingiz hal qiling. Sotish va qaytarib olish narxlarini xarid kuni Markaziy bank saytida tekshiring.